Slaytlar ve Deşifre
Slayt 1 / 10
Bu sunumda, TSSB’nin psikofarmakojik tedavisine yönelik bir algoritmayı ele almaya devam ediyoruz. Bu bölümde, TSSB’de uyku başlatma güçlüklerinin, yani uykuya dalmakta yaşanan sorunların yönetimini ele alacağız.
Kaynaklar:
- David Osser, M.D.
Slayt 2 / 10
Akış şemasında da görüldüğü üzere, şu an uykuya dalma güçlüğü çeken bir hastanın değerlendirme aşamasındayız. Bu noktaya ya temel şikayet olarak uykuya dalamama nedeniyle gelinmiş olabilir ya da uykuyu sürdürme sorunu tedavi edilmiş ancak uykuya dalma güçlüğü devam ediyor olabilir. Peki ne öneriyoruz? Birinci basamak olarak hidroksizini, ikinci basamak olarak ise trazodonu tercih ediyoruz. Prazosin kabuslara ve gece uyanmalarına karşı etkili olmuş ancak uykuya başlamada sorun sürüyorsa, yine önce hidroksizin, ardından trazodon öneriyoruz. Bununla birlikte, klonidini de göz önünde bulundurmamızı destekleyen vaka serisi verileri mevcuttur.
Kaynaklar:
- Bajor, L. A., Balsara, C., & Osser, D. N. (2025). Posttraumatic Stress Disorder Psychopharmacology Algorithm Update—2024-2025. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 35, 135–140. https://doi.org/10.5152/pcp.2025.241041
- Ahmadpanah, M., Sabzeiee, P., Hosseini, S. M., Torabian, S., Haghighi, M., Jahangard, L., Bajoghli, H., Holsboer-Trachsler, E., & Brand, S. (2014). Comparing the effect of prazosin and hydroxyzine on sleep quality in patients suffering from posttraumatic stress disorder. Neuropsychobiology, 69(4), 235–242. https://doi.org/10.1159/000362243
Slayt 3 / 10
Bu çalışma, Chicago’daki bir VA merkezinde TSSB’ye bağlı uyku sorunları nedeniyle klonidin başlanan 79 gaziye ait geriye dönük bir dosya incelemesiydi. Dosya incelemesinde CGI, yani Klinik Genel İzlenim-İyileşme ölçeği geriye dönük olarak değerlendirildiğinde, hastaların %72’sinin iyileşme kriterlerini karşıladığı görüldü; bu hastalar CGI’ya göre ‘çok iyileşmiş’ veya ‘çok belirgin şekilde iyileşmiş’ olarak değerlendirildi. Ne var ki çalışmada plasebo kontrol grubu bulunmuyordu; dolayısıyla plasebonun ne ölçüde etkili olacağını bilemiyoruz. Bunun yanı sıra, bildirilen yan etkiler de oldukça sınırlıydı.
Kaynaklar:
- Burek, G. A., Waite, M. R., Heslin, K., Liewen, A. K., Yaqub, T. M., & Larsen, S. E. (2021). Low-dose clonidine in veterans with posttraumatic stress disorder. Journal of Psychiatric Research, 137, 480–485. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2021.03.008
Ücretsiz Dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
Başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin, tüm materyalleri size oraya gönderdik.
Slayt 4 / 10
Biliyorum ki pek çok klinisyen şu an klonidini prazosinden önce kullanıyor. Oysa klonidinin hiçbir kontrollü çalışması yok. 7’si pozitif sonuçlu 10 plasebo kontrollü çalışması bulunan bir ilaç varken, neden kanıtsız bir ilacı tercih edelim? Üstelik klonidin, prazosinden çok daha güçlü bir antihipertansif ajandır. Bu durum, hastaların gereksiz yere kan basıncı sorunlarıyla karşılaşmasına yol açacaktır; üstelik ilacın hiçbir plasebo kontrollü çalışmadan elde edilmiş kanıtı bulunmamaktadır.
Kaynaklar:
- Burek, G. A., Waite, M. R., Heslin, K., Liewen, A. K., Yaqub, T. M., & Larsen, S. E. (2021). Low-dose clonidine in veterans with posttraumatic stress disorder. Journal of Psychiatric Research, 137, 480–485. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2021.03.008
- Wendell, K. R., & Maxwell, M. L. (2015). Evaluation of clonidine and prazosin for the treatment of nighttime posttraumatic stress disorder symptoms. Federal Practitioner, 32(11), 8-14.
Slayt 5 / 10
Burek’in geriye dönük deneyim verilerine dayanan önerilen klonidin dozu, yatmadan önce 0,1 mg ile 0,2 mg arasındadır; tolere edilebilirse bu dozun 0,5 mg’a kadar çıkarıldığı bilinmektedir. Bunun yanı sıra klinikte gündüz saatlerinde de, yani 0,1 mg’lık tabletin yarısı olan 0,05 mg, günde üç kez gerektiğinde TSSB’nin gündüz semptomları için kullanılmaktadır.
Kaynaklar:
- Burek, G. A., Waite, M. R., Heslin, K., Liewen, A. K., Yaqub, T. M., & Larsen, S. E. (2021). Low-dose clonidine in veterans with posttraumatic stress disorder. Journal of Psychiatric Research, 137, 480–485. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2021.03.008
Slayt 6 / 10
Bazı klinisyenler, gün içinde klonidin alımını daha iyi kontrol edebilmek amacıyla klonidin yamasını denemiştir. Burek’in deneyimine göre klonidin, prazosin gibi uykuya dalmaya yardımcı olmakla birlikte uykuyu sürdürmeye de katkı sağlamaktadır.
Kaynaklar:
- Burek, G. A., Waite, M. R., Heslin, K., Liewen, A. K., Yaqub, T. M., & Larsen, S. E. (2021). Low-dose clonidine in veterans with posttraumatic stress disorder. Journal of Psychiatric Research, 137, 480–485. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2021.03.008
Ücretsiz Dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
Başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin, tüm materyalleri size oraya gönderdik.
Slayt 7 / 10
Böylece uyku sorunlarının tedavisine yönelik alternatifleri ele aldığımız bu kısa bölümü tamamlamış oluyoruz. Uykuya dalmakta güçlük çekmenin birden fazla olası nedenini mutlaka değerlendirmeniz gerektiğini unutmayın. Bu nedenlerden biri koşullanmış uykusuzluktur. Koşullanmış uykusuzluk; bir zamanlar kabuslara bağlı ciddi uyku güçlükleri yaşayan ve bu nedenle uyumaktan korkan hastalarda ortaya çıkar. Hatta kabuslar olmasa bile, sadece o çırpınıp durma deneyiminin kendisi bile yeterlidir. Tetikleyen neden ortadan kalkmış olsa bile hasta hâlâ uyuyamayacağı kaygısıyla saate bakmaya devam eder: ‘Saat kaç oldu acaba? Saat 01.00 olmuş, işe gitmem lazım. Bir de baktım 01.30 olmuş.’ İşte bu endişe döngüsüne koşullanmış uykusuzluk denir.
Kaynaklar:
- Bajor, L. A., Balsara, C., & Osser, D. N. (2025). Posttraumatic Stress Disorder Psychopharmacology Algorithm Update—2024-2025. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 35, 135–140. https://doi.org/10.5152/pcp.2025.241041
- Kanady, J. C., Talbot, L. S., Maguen, S., Straus, L. D., Richards, A., Ruoff, L., & Neylan, T. C. (2018). Cognitive behavioral therapy for insomnia reduces fear of sleep in individuals with posttraumatic stress disorder. Journal of Clinical Sleep Medicine, 14(7), 1177–1188. https://doi.org/10.5664/jcsm.7224
Slayt 8 / 10
Bu durumun en etkili tedavisi, uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapidir (BDT-U). Bu yaklaşımda hastaya, uyuyamayacağına dair kaygılar yerine daha rahatlatıcı düşüncelere odaklanmayı öğretirsiniz.
Kaynaklar:
- Bajor, L. A., Balsara, C., & Osser, D. N. (2025). Posttraumatic Stress Disorder Psychopharmacology Algorithm Update—2024-2025. Psychiatry and Clinical Psychopharmacology, 35, 135–140. https://doi.org/10.5152/pcp.2025.241041
- Kanady, J. C., Talbot, L. S., Maguen, S., Straus, L. D., Richards, A., Ruoff, L., & Neylan, T. C. (2018). Cognitive behavioral therapy for insomnia reduces fear of sleep in individuals with posttraumatic stress disorder. Journal of Clinical Sleep Medicine, 14(7), 1177–1188. https://doi.org/10.5664/jcsm.7224
Slayt 9 / 10
Temel noktalara bakacak olursak: Bu kısa bölümde uykuya dalma sorunlarını ele aldık. Bu sorun temel şikayet olabileceği gibi, prazosin ile uykuyu sürdürme sorununu başarıyla tedavi ettikten sonra ortaya çıkan kalıntı bir sorun da olabilir; zira prazosin sedasyon yaratmaz ve uykuya dalmaya çok sınırlı katkı sağlar. Peki uykuya dalmak için ne kullanmalıyız? Tüm algoritmalarımızda olduğu gibi, en güçlü kanıta sahip ilaçları tercih ettiğimizden hidroksizini seçtik. Ardından trazodonu öneriyoruz; TSSB’de trazodona ilişkin anlamlı bir çalışma bulunmamakla birlikte çok yaygın kullanılmaktadır. Uykuya dalmaya yardımcı olduğu görülmektedir; ancak genellikle kabuslara ve gece uyanmalarına karşı etkili değildir.
Ücretsiz Dosyalar
PDF ve diğer dosyaları indirin
Başarılı!
Gelen kutunuzu kontrol edin, tüm materyalleri size oraya gönderdik.
Slayt 10 / 10
Ardından, prazosinden daha fazla sedasyon sağlayan ve uykuya dalmaya daha iyi yardımcı olduğu düşünülen klonidini umut verici bir seçenek olarak ele aldım. Klonidin verilen 79 hastadan oluşan yayımlanmış vaka serisini daha önce aktarmıştım; bu seride hastaların %49’u CGI’ya göre ‘çok iyileşmiş’ veya ‘çok belirgin şekilde iyileşmiş’ olarak değerlendirilmişti.
