02. Gebeliğin İlaç Etkinliği Üzerine Etkisi ve Doz Ayarlama Değerlendirmeleri

Şimdi, gebelik ve ilaç etkinliği hakkında konuşalım. Öncelikle, gebelik ilaç etkinliğini etkiler.

İlaçların çalışma şeklini çeşitli yollarla etkileyebilir. İlaç emilimini etkileyebilir. Böylece, mide boşalmasının yavaşlaması ve bağırsak geçişinin yavaşlamasıyla ilişkilidir. İlaç dağılımını plazma hacmindeki artış, protein bağlanmasındaki değişiklikler ve yağ dokusuna kıyasla kas dokusunun azalması yoluyla etkileyebilir.

Ayrıca CYP enzimlerinin aktivitesindeki artış nedeniyle karaciğer metabolizmasını da etkileyebilir. Gebelik, ilaç atılımını da etkileyebilir; özellikle böbrek kan akışında artışa ve glomerüler filtrasyon hızında (GFR) artışa yol açabilir.

Bu değişiklikler sonucunda, gebelik ilerledikçe aynı etkiyi sürdürmek için daha yüksek ilaç dozlarına ihtiyaç duyulması yaygındır. Genellikle, semptomlar yeniden ortaya çıktığında, bu sıklıkla üçüncü trimesterin başlangıcı civarında olur. Bu, dozlamayı proaktif olarak değiştirmeniz veya her zaman ilaç düzeyini kontrol etmeniz gerektiği anlamına gelmez. Bu, ilaca bağlıdır. Ancak fizyolojik ve biyokimyasal düzeyde neler olduğuna bağlı olarak bir süre daha yüksek doza ihtiyaç duyulursa şaşırmayın.

Gebelikten özellikle etkilenen bazı spesifik ilaçlar vardır. SSRI’lar veya seçici serotonin geri alım inhibitörleri, karaciğer CYP enzim metabolizmasından etkilenebilir. Antidepresan düzeyleri özellikle gebeliğin son dönemlerinde azalabilir. Bu durumda, semptomlar klinik olarak yeniden ortaya çıkarsa dozu artırın. Lamotrijin için, gebelik sırasında östrojen ve östradiol artışı, faz 2 glukuronidasyonunu artırabilir, bu da lamotrijin düzeylerini düşürür. İkinci trimestere kadar düzeyler %50 azalabilir ve semptomlar yeniden ortaya çıkarsa hastalar doz artışına ihtiyaç duyabilir.

Lityum, gebelikte dikkat edilmesi gereken bir ilaçtır. Gebeliğin lityum dozlaması üzerindeki etkilerini dikkate almak önemlidir çünkü gebelik sırasında GFR’deki artış lityum düzeylerini azaltabilir ve bu önemli klinik etkilere yol açabilir. Özellikle üçüncü trimester sırasında terapötik aralıkta kalmak için lityum düzeylerini oldukça sık izlemek çok faydalı olabilir.

Doğum sırasında lityum dozunu durdurmak, ardından doğumdan sonra lityum düzeyini yeniden kontrol etmek ve ilacı yeniden başlatmak yaygın bir klinik uygulamadır. Çünkü doğumda vasküler hacim ve lityum klirensi hızla gebelik öncesi seviyelere döner ve doğum sonrası bireyin lityum toksisitesi yaşamamasını sağlamak istersiniz.

Gebelik sırasında ilaçları düşünürken, duygudurum nüksünün, duygudurum epizodu nüksünün ilaçlarla veya ilaçsız yaygın olduğunu kabul etmek önemlidir. Ancak, ilaçlar kesilirse duygudurum epizodu nüksü çok daha yüksektir. Gebeliğe ötimik (normal duygudurum) olarak giren majör depresif bozukluk öyküsü olan kadınlarda, antidepresanlarını kesenlerin %68’i gebelik sırasında nüks yaşarken, ilaçlarına devam edenlerin sadece %26’sı nüks yaşamıştır.

Gebeliğe ötimik olarak giren bipolar bozukluk öyküsü olan kadınlarda, duygudurum dengeleyicilerini kesenlerin %85,5’i gebelik sırasında nüks yaşamıştır; bu depresif epizod, manik, hipomanik veya karma epizod olabilir. Buna karşılık, tedaviye devam edenlerin %27’si nüks yaşamıştır. Yani her iki durumda da, ilaçları kesince nüks riski çok daha yüksektir, ancak tedaviyi sürdürürken bile risk önemsiz değildir.

Özetlemek gerekirse, bu bölüm için bazı önemli noktalar şunlardır: Gebeliğin fizyolojisi, daha önce stabil olan bir ilaç dozunun artırılması ihtiyacına yol açabilir. Dozlama genellikle teoriden ziyade klinik tabloya göre yönlendirilmelidir. Duygudurum bozukluğunun nüksü, hasta gebelik sırasında ilaç tedavisine devam etse bile meydana gelebilir, ancak ilaçlarını kesmişlerse çok daha olasıdır.