Metin sürümü
Bipolar Sürdürüm Tedavilerinin Gerçek Dünya Etkinliği
Yakın zamanda manik bir epizod nedeniyle hastaneye yatırılmış, ek tanıları arasında yaygın anksiyete bozukluğu ve olası PTSD bulunan 28 yaşındaki Maria’yı düşünün. Hasta şu an belirgin biçimde iyileşmiş olup ayaktan izlem için sizi görmeye geldi.
Maria’nın yeni duygudurum epizodlarını önlemesine yardımcı olmak amacıyla çeşitli bipolar-spesifik psikoterapi bileşenlerine eşlik edecek en uygun ilaç tedavisi hangisidir? Bir duygudurum dengeleyici mi yoksa bir antipsikotik mi daha iyi? Hangisi?
Bir ipucu verelim: en iyi seçenek, aslında en az kullanılanlardan biridir.
Randomize çalışmaların ağ meta-analizleri tedaviler arasında karşılaştırmalar sunduğundan yanıt arayabileceğiniz yerlerden biri burasıdır. Ancak bu analizlerin dayandığı randomize çalışmalar çoğunlukla çok dar dahil etme kriterlerine sahip olup Maria gibi birden fazla komorbidite ya da intihar düşüncesi olan hastaları dışlamaktadır. Öte yandan, hiçbir dışlama kriteri uygulanmadan büyük popülasyonlardaki sonuçları inceleyen ve potansiyel olarak hastalarınıza daha uygulanabilir gerçek dünya gözlemsel çalışmaları da mevcuttur.
Şimdi Dr. Yasuyuki Okumura ve meslektaşlarının bu yeni ulusal kohort çalışmasına bakalım. Araştırmacılar, 10 yıl boyunca Japonya genelinde bipolar tanısı alan bireylerin hastaneye yatış oranlarını inceledi.
Hastalar kendi kontrolleri olarak kullanıldığından hiç ilaç almayan ya da tüm süre boyunca aynı ilacı kullanan bireyler dışarıda bırakıldı. Diğer tüm hastalar için ilgilenilen ilacı kullandıkları dönemler ile kullanmadıkları dönemler karşılaştırılarak —bu süre içinde başka bir şey almak dahil— hastaneye yatış olasılığı değerlendirildi.
Kaba bir ölçüm olsa da 300.000’i aşkın örneklem büyüklüğü ve uzun gözlem süresi, ilaç değişikliklerinin gürültüsü arasından olası sinyalleri saptamamıza olanak tanımaktadır.
PDF ve diğer dosyaları indirin
Uzun Etkili Enjektabler Öne Çıktı, Ancak Çekincelerle
Sonuçları görselleştirmek için bir ağaçtan düşen elmaları hayal edin. Çoğu gövdenin yakınına düşecektir. O hâlde en uç değerden, yani hastanın başka herhangi bir şey aldığı ya da hiçbir şey almadığı dönemle karşılaştırıldığında hastaneye yatışı en fazla azaltan ilaçtan başlayalım.
Bu yeni çalışmada, gövdeden en uzağa düşen elmalar uzun etkili enjektabellere karşılık geliyor. “Evet, beklediğim buydu; enjektabler adherans sorununu çözdü” diye düşünebilirsiniz.
Ancak unutmayın ki burada her hastanın kendi deneyimi içinde bir karşılaştırma yapıyoruz. Enjektabl kullandıkları dönemler ile başka herhangi bir şey kullandıkları dönemler karşılaştırılıyor.
Dolayısıyla bu, oral ilaçlarda sorun yaşamış olma ihtimali yüksek hastaların oluşturduğu bir alt kümedir. Bu grup için enjektabele geçiş, hastaneye yatış oranları üzerinde özellikle güçlü bir etki yaratmış olabilir. Epidemiyolojide bu durum endikasyon kaynaklı karıştırıcı değişken olarak adlandırılır.
Oral Antipsikotiklerin Sıralanması
Peki ya oral elmalar? Hangisi gövdeden en uzakta? Karşılaştırılacak çok sayıda antipsikotik olduğundan bunları üç gruba ayırıyorum.
- Aripiprazol, paliperidon, zotepin ve brexpiprazol: Risk oranı (hastanın başka herhangi bir şey aldığı dönemle karşılaştırıldığında hastaneye yatış olasılığı) 0,73 olup bu dört ajan için hastaneye yatış riskinde yaklaşık %25’lik bir azalmaya işaret etmektedir.
- Olanzapin ve ketiapin: Risk oranı 0,82. Bir önceki grup kadar iyi değil.
- Risperidon: 0,87; hastaneye yatış riskinde daha küçük bir fark.
Bu eski ilaçların piyasaya çıkışından bu yana bipolar tedavisinin geliştiğini ve yenilerin daha iyi görünmesinin ilacın kendisinden değil, genel tedavi kalitesinin artmasından kaynaklandığını öne sürebilirsiniz. Belki. Ancak bu çalışma açısından değerlendirildiğinde fark oldukça çarpıcıdır: eski olanzapin ve ketiapindeki %20’lik azalmaya karsın %25’lik bir hastaneye yatış azalması.
Çok daha az yaygın kullanılan haloperidol ve diğer çeşitli antipsikotikleri dahil etmedim. Hiçbiri daha iyi bir profil sergilemiyor.
Peki, yakın zamanda jenerik hâle gelen lurasidona ne demeli? Zayıf performansı —0,88, yaklaşık risperidon düzeyinde— belki de ilacın o kadar yeni olmasından kaynaklanmaktadır ki yalnızca pek çok başka tedavinin başarısız olmasının ardından kullanılıyor olabilir; bu da onu alan hastaların tedavisi daha güç bir popülasyonu temsil ettiği anlamına gelebilir. Bu da yine endikasyon kaynaklı karıştırıcı değişkendir.
PDF ve diğer dosyaları indirin
Lityum Her Antipsikotiği Geride Bıraktı
Bu arada, duygudurum dengeleyicilerin nasıl bir performans sergilediğini merakla beklediğinizi umuyorum. Yanıt şu: lityum, 0,67’lik risk oranıyla herhangi bir oral antipsikotikten daha iyi sonuç verdi. Aripiprazolle o grubun 0,73’ünü, yani %25’i biraz aşan bir risk azalmasını hatırlayın. Lityumun 0,67’si ise %33’lük bir risk azalmasına karşılık gelir; bu, herhangi bir oral antipsikotikten daha iyidir.
Diğer duygudurum dengeleyiciler? Valproat, karbamazepin ve hatta lamotrijin monoterapisi de 0,72 ile aripiprazole eşdeğer bulundu.
Bazı Kombinasyonlar Monoterapiyi Geride Bıraktı
Son olarak ilaç kombinasyonları da incelendi. Bunlar arasında valproat artı aripiprazol, valproattan daha iyi bir sonuç verdi; risk oranı 0,84. Lityum artı aripiprazol ise lityum monoterapisinden daha iyiydi; risk oranı 0,87.
Ancak yine, bu tür kombinasyonlar büyük olasılıkla başarısız bir monoterapi denemesinin ardından tercih edilecektir; bu durum ikili ilaç kullanımının tekli kullanıma kıyasla görünür değerini şişirmektedir. Yazarlar ayrıca ekstrapiramidal belirtiler, akatizi, kilo alımı ve prolaktin yükselmesi gibi ek advers olayların riskine de dikkat çekmektedir.
PDF ve diğer dosyaları indirin
Klinik Uygulama İçin Temel Mesaj
Sonuç olarak bu çalışma, Maria gibi bipolar ile yaşayan hastalar için sürdürüm tedavisinde en iyisinin ne olabileceğini araştırmanın yalnızca bir yoludur. Sonuçların sizi düşündüreceğini umuyorum. Kendi perspektifimden iki temel bulguyu şöyle özetleyebilirim:
- Birinci bulgu: Bipolar tanısı olan bireylerde hastaneye yatışın önlenmesi açısından lityum herhangi bir oral antipsikotikten daha iyi performans gösterdi; lamotrijin dahil tüm duygudurum dengeleyiciler ise en az antipsikotikler kadar etkili bulundu.
- İkinci temel bulgum: Antipsikotikler arasında nüks önlemede daha yeni, daha pahalı ajanlar ve olanzapin ile ketiapin gibi sıklıkla metabolik sendroma yol açanlar aripiprazolün performansını geçemedi.
Peki Maria için, bipolar-spesifik psikoterapi bileşenlerine ek olarak ne önermeli? Hastane taburculuğunda antipsikotik ve duygudurum dengeleyici birlikte başlanmışsa bu yeni çalışma, lamotrijin olsa bile yalnızca duygudurum dengeleyiciye temkinli bir azaltımı desteklemektedir.
Yalnızca antipsikotik kullanıyorsa Maria, işe yarayan tedaviye mi devam etmeli, yoksa uzun vadede daha düşük risk profiline sahip bir ilaca geçmeyi mi denemeli? Bu ortak karar için Maria’nın bireysel koşullarının derinlemesine anlaşılması gerekmektedir.
Onun korkuları, umutları, sosyal destek kaynakları ve nüks durumunda maruz kalacağı riskler nelerdir? Bunları ne bir ağ meta-analizi ne de bir kohort çalışması size söyleyebilir.
Abstract
Orijinal makalenin özeti, İngilizce olarak verilmiştir.
Real-world effectiveness of mono- and combination therapies of mood stabilisers and antipsychotics in bipolar disorder: nationwide, within-individual study of 315 046 patients
Yasuyuki Okumura, Hidetaka Tamune, Hiroyuki Harada & Tadafumi Kato
Background
Real-world evidence on pharmacotherapy for bipolar disorder remains limited; in particular, the effectiveness of combination therapies that are widely used in clinical practice has not been systematically assessed.
Aims
To assess the effectiveness of mono- and combination therapy with mood stabilisers and antipsychotics in preventing psychiatric hospitalisation.
Method
This population-based cohort study used a within-individual design and data from the National Database of Health Insurance Claims and Specific Health Check-ups of Japan. Patients aged ≥20 years, with a primary diagnosis of bipolar disorder treated in psychiatric settings between 1 April 2013 and 31 March 2022, were included. Follow-up continued until 31 May 2023. Exposures included monotherapy with mood stabilisers or antipsychotics, and combination therapy involving (a) lithium plus another mood stabiliser or (b) lithium, valproate or lamotrigine plus a commonly prescribed antipsychotic. The primary outcome was time to psychiatric hospitalisation. Adjusted hazard ratios (aHRs) with 95% confidence intervals were estimated using stratified Cox regression.
Results
Among 315 046 patients (median follow-up 7.1 years), 83 621 (26.5%) experienced psychiatric hospitalisation. Monotherapy with lithium (aHR 0.67 [0.66-0.68]), valproate (aHR 0.71, 95% CI 0.70-0.73), lamotrigine (aHR 0.72, 95% CI 0.69-0.75) and carbamazepine (aHR 0.74, 95% CI 0.70-0.78) was associated with reduced hospitalisation compared with non-use of any mood stabilisers. Antipsychotic monotherapy with 15 agents, including aripiprazole (aHR 0.73, 95% CI 0.70-0.75) and zotepine (aHR 0.74, 95% CI 0.69-0.79), was also associated with reduced risk compared with non-use of any antipsychotics. Combination therapy with lithium plus carbamazepine (aHR 0.73, 95% CI 0.64-0.83), zotepine (aHR 0.82, 95% CI 0.72-0.93), aripiprazole (aHR 0.87, 95% CI0.82-0.92) or valproate (aHR 0.92, 95% CI 0.87-0.97) was associated with further reductions in hospitalisation risk compared with lithium monotherapy.
Conclusions
This large, population-based study showed that monotherapy and combination therapy with mood stabilisers and antipsychotics varied in their effectiveness in preventing psychiatric hospitalisation. These findings may inform treatment decisions in the clinical management of bipolar disorder.
PDF ve diğer dosyaları indirin
Kaynak
Okumura, Y.; Tamune, H.; Harada, H. & Kato, T. (2026). Real-world effectiveness of mono- and combination therapies of mood stabilisers and antipsychotics in bipolar disorder: nationwide, within-individual study of 315 046 patients. The British Journal of Psychiatry; 1-9.
